Όρος Άθως

Στην αρχαιότητα λεγόταν Ακτή, αργότερα Όρος και μεταγενέστερα Άγιο Όρος

Ο Άθως, σήμερα και Άθωνας, είναι ορεινή χερσόνησος της Χαλκιδικής, η ανατολικότερη από τις τρεις, που απλώνεται μεταξύ των κόλπων του Στρυμονικού, και συγκεκριμένα από τον κόλπο της Ιερισσού (ανατολικά), και του Σιγγιτικού κόλπου (δυτικά). Στην αρχή το έδαφος είναι σχετικά χαμηλό, στη συνέχεια υψώνεται για να καταλήξει στο ομώνυμο όρος με υψόμετρο που φτάνει τα 2033 μέτρα. Στην κορυφή του Θεοβάδιστου και Θεοτοκοβάδιστου Όρους δεσπόζει το εκκλησάκι της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού. Οι αρχαίοι κάτοικοι του Άθω πίστευαν ότι ήταν Πελασγοί που αργότερα τους κατέλαβαν άποικοι από την Εύβοια που πιθανόν έδωσαν και το όνομα στην όλη χερσόνησο Χαλκιδική. Για την ελληνικότητα της όλης χερσονήσου της Χαλκιδικής μιλούν οι αρχαίοι γεωγράφοι και ιστορικοί Ηρόδοτος, Θουκυδίδης, Δημοσθένης, Στράβων, ο δε αρχαιότατος γεωγράφος Σκύλαξ ο Κορυανδεύς κατονομάζει (στο «Περίπλους», παρ.16) και πόλεις όπως: «Δίον Ελληνίς», «Κλεωναί Ελληνίς», «Χαράδρια Ελληνίς», «Ολόφυξος Ελληνίς» και «Σάννη Ελληνίς».

Κατά τους χρόνους δε του Θουκυδίδη στη περιοχή κατοικούσαν Ελληνικοί και βαρβαρικοί λαοί μεταξύ των οποίων Χαλκιδείς, Πελασγοί, Βισάλτες, Κρηστώνες και Ηδώνες. Οι δε πόλεις του Άθωνα είχαν συμπεριληφθεί στην Αθηναϊκή συμμαχία και πλήρωναν φόρο. Αργότερα αυτές οι πόλεις υπάχθηκαν στη τοπική Συμπολιτεία της Ολύνθου και τελικά στο Μακεδονικό κράτος. Τη χερσόνησο του Άθωνα πρότεινε και ο αρχιτέκτων Δεινοκράτης για την κατασκευή της Αλεξάνδρειας επί Μεγάλου Αλεξάνδρου, πρόταση που απορρίφθηκε από τον Αλέξανδρο και επιλέχθηκε η Αίγυπτος. Στο σύνολο της χερσονήσου υπήρχαν ιερά αφιερωμένα στη Θεά Άρτεμιδα και ιέρειες που τα υπηρετούσαν. Ειδικότερα η χερσόνησος του Άθωνα στην αρχαιότητα λεγόταν Ακτή, αργότερα Όρος και μεταγενέστερα Άγιο Όρος όπως είναι σήμερα και παγκόσμια γνωστή εκ της παρουσίας της επ΄ αυτής Μοναστικής Πολιτείας του Αγίου Όρους. Δια της πόλεως, του Άθωνα, Απολλωνίας διήλθε και ο Απόστολος Παύλος μεταβαίνοντας από τους Φιλίππους στη Θεσσαλονίκη (Πράξεις ΙΖ’ 1).

Σήμερα η χερσόνησος του Άθω ή Άθωνα είναι η ανατολικότερη και τραχύτερη των τριών επιμέρους παράλληλων χερσονήσων (Κασσάνδρας ή Παλλήνης, Λόγκου ή Σιθωνίας – κεντρική και Άθω ή Αγίου Όρους) που απαρτίζουν την χερσόνησο της Χαλκιδικής με κατεύθυνση από Β.ΒΔ. προς Ν.ΝΑ. Η χερσόνησος αυτή έκτασης 332,5 τ.χλμ. και με ανάπτυγμα ακτών 66 μιλίων (38 προς Αιγαίο και 28 προς Σιγγιτικό Κόλπο) καλύπτεται από το όρος Άθως που κορυφώνεται σε μια μαρμάρινη πυραμίδα ύψους 2033μ. εξ ου και το όνομά της. Καταλήγει δε στο Ακρωτήριο Νυμφαίο ή Ακρόθωον. Στερείται ποταμών και λιμνών. Συνδέεται με την Χαλκιδική με στενό ισθμό (ισθμός του Ξέρξη), χαμηλής λωρίδας γης, μήκους 2 χλμ., ιστορικός από τους Περσικούς πολέμους το 480 π.Χ. Μεταξύ της χερσονήσου του Άθωνα και της Σιθωνίας ή Λόγκου σχηματίζεται ο Σιγγιτικός ή Αγίου Όρους κόλπος ενώ βορειοανατολικά ο κόλπος της Ιερισσού. Λίγα μίλια ΝΑ του Άθωνα βρίσκεται το μεγαλύτερο βάραθρο του Αιγαίου που από τα 80μ βάθος, απότομα φθάνει τα 1070μ.