Ιερές Σκήτες

Αθωνικά σύνθετα κτιριακά συγκροτήματα, που ανεγέρθηκαν και αναπτύχθηκαν με κέντρο τους το Καθολικό

Οι σκήτες είναι κοινότητες μοναχών, που ιδρύθηκαν ιστορικά στη ευρύτερη γεωγραφική περιοχή ορισμένων μονών μετά από άδεια της κυρίαρχης μονής, επικυρωμένη με Πατριαρχικό σιγίλλιο. Οι οκτώ, με κοινοτικό παραδοσιακό τρόπο οργάνωσης, αποτελούν οικισμό από καλύβες με κέντρο θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής των μοναχών το Κυριακό. Το Κυριακό συνοδεύεται από την τράπεζα, το αρχονταρίκι, τον ξενώνα, τη βιβλιοθήκη.

Σκήτη Τύπος Ίδρυση Κυρίαρχος Ι.Μ. Εθνικότητα
1. Τιμίου Προδρόμου Κοινόβια 5ος αιώνας μ.Χ. Ι.Μ. Μεγίστης Λαύρας Ρουμανική
2. Αγίας Άννης Ιδιόρρυθμη 16ο – 17ο αιώνα μ.Χ. Ι.Μ. Μεγίστης Λαύρας Ελληνική
3. Αγίας Τριάδος Καυσοκαλυβίων Ιδιόρρυθμη 14ο αιώνα μ.Χ. Ι.Μ. Μεγίστης Λαύρας Ελληνική
4. Αγίου Ανδρέα Κοινόβια 10ο αιώνα μ.Χ. Ι.Μ. Βατοπαιδίου Ελληνική
5. Αγίου Δημητρίου Βατοπαιδίου Ιδιόρρυθμη 10ο αιώνα μ.Χ. Ι.Μ. Βατοπαιδίου Ελληνική
6. Προφήτη Ηλία Κοινόβια 1759 μ.Χ. Ι.Μ. Παντοκράτορος Ελληνική
7. Αγίου Δημητρίου – Λακκοσκήτη Ιδιόρρυθμη 18ο αιώνα μ.Χ. Ι.Μ. Αγίου Παύλου Ρουμανική
8. Νέα Σκήτη (Πύργου) Ιδιόρρυθμη 1753 μ.Χ. Ι.Μ. Αγίου Παύλου Ελληνική
9. Αγίου Παντελεήμονος (Κουτλουμουσιανή) Ιδιόρρυθμη 1785 μ.Χ. Ι.Μ. Κουτλουμουσίου Ελληνική
10. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου 1760 μ.Χ. Ιδιόρρυθμη Ι.Μ. Ξενοφώντος Ελληνική
11. Μπογορόδιτσα (Θεογεννήτρια) 1030 μ.Χ. Κοινόβια Ι.Μ. Παντοκράτορος Ελληνική
12. Τιμίου Προδρόμου Ιβήρων 1520 μ.Χ. Ιδιόρρυθμη Ι.Μ. Ιβήρων Ελληνική

Επικεφαλής των μοναχών της Σκήτης είναι o Δικαίος, που εκλέγεται από την σύναξη των Γερόντων. Η θητεία του έχει ετήσια διάρκεια, μαζί με αντίστοιχη επιτροπή δύο συμβούλων. Αντίθετα οι τέσσερις σκήτες νεώτερου τύπου, που ανεγέρθηκαν το 19ο αιώνα με μορφή μοναστηριακού συγκροτήματος, είναι κοινοβιακές. Ο Δικαίος είναι ισόβιος σε κάποιες από αυτές και η κτιριακή τους οργάνωση έχει ως πρότυπο τις μεγάλες μονές.